जंगल, आणि ते राखणारी माणसं
महाराष्ट्रातील सर्वाधिक जंगलाच्या आणि भारतातील सर्वांत दुर्गम जिल्ह्यांपैकी एक असलेल्या गडचिरोलीच्या खोल भागात आलापल्ली आहे. हा माडिया आणि गोंडांचा मुलूख — आणि हेच घर.
आलापल्ली, गडचिरोली
गडचिरोली महाराष्ट्राच्या आग्नेय कोपऱ्यात आहे — छत्तीसगड आणि तेलंगणाच्या सीमेवर. जिल्ह्याचा ६८.८१% भाग जंगलाने व्यापला आहे — राज्यातील कोणत्याही जिल्ह्यापेक्षा अधिक — आणि त्याची १,६७५ गावं डोंगर आणि नदीखोऱ्यांमध्ये विखुरलेली आहेत, जिथे रस्ता वर्षातला काही काळच खुला असतो. इथल्या लोकांपैकी एकतृतीयांशाहून अधिक अनुसूचित जमातींचे आहेत — मुख्यतः माडिया आणि गोंड. इथे सात भाषा बोलल्या जातात: गोंडी, माडिया, मराठी, हिंदी, तेलुगू, बंगाली आणि छत्तीसगडी.
आकडे काय सांगतात
68.81%
गडचिरोलीचा इतका भाग जंगल आहे — महाराष्ट्रातील कोणत्याही जिल्ह्यापेक्षा अधिक
निम्म्याहून अधिक
महाराष्ट्रातील सर्व मलेरिया रुग्णांपैकी इतके — एकट्या गडचिरोलीत
12%
महाराष्ट्राच्या आदिवासी शाळांमधील इतकेच शिक्षक आदिवासी समाजातून येतात — बहुतेक मुलांना गोंडी वा माडिया न बोलणारे शिक्षक शिकवतात
स्रोत: भारतीय वन सर्वेक्षण, ISFR २०२१ · गडचिरोली मलेरिया सर्वेक्षण अभ्यास, २०२१ · सेंटर फॉर बजेट अँड पॉलिसी स्टडीज, २०१७
वाटेत काय उभं आहे
दूर असलेलं आरोग्य
दवाखाने थोडे आणि दूर आहेत, आरोग्यजागरूकता कमी आहे. इथल्या स्त्रियांमधील रक्तक्षय महाराष्ट्रात सर्वाधिक आहे, आणि दर पावसाळ्यात मलेरिया परततो.
दुसऱ्या भाषेत बोलणाऱ्या शाळा
मुलं गोंडी किंवा माडिया बोलत शाळेत येतात आणि त्यांना मराठीत शिकवलं जातं. आदिवासी समाजातून आलेले शिक्षक थोडेच. उरलेलं काम परीक्षा, गुण आणि तुलना करतात.
कागदावरचे हक्क
पिढ्यान्पिढ्या ही जंगलं राखणारे समुदाय आजही राष्ट्रीय पातळीच्या खूप खाली जगतात — आणि जे आधीच त्यांचं आहे ते त्यांना पुन्हा पुन्हा मागावं लागतं.
स्थानिक सेवेची ताकद या जिल्ह्याने दाखवली आहे
गडचिरोली हाच तो जिल्हा, जिथे सामुदायिक आरोग्यकार्य सारं काही बदलू शकतं हे सिद्ध झालं. डॉ. अभय आणि डॉ. राणी बंग यांच्या 'सर्च'ने ज्या गावांमध्ये स्थानिक महिलांना नवजात बालकांच्या काळजीचं प्रशिक्षण दिलं, तिथे बालमृत्यू १९८८ मधील दर हजारी १२१ वरून २००३ पर्यंत ३० वर आले. बिनागुंडापर्यंत चालत जाणारी डॉ. किशोर यांची वर्षं त्याच परंपरेतली — आणि हीच परंपरा फाउंडेशन पुढे नेणार आहे.
द लॅन्सेट, २०११.
आपलं भविष्य स्वतः लिहिणारी गावं
पिढ्यान्पिढ्या आपलं जल, जंगल आणि जमीन राखणाऱ्या आदिवासी समुदायांचं सक्षमीकरण — बदलत्या जगात त्यांनी स्वाभिमानी, स्वतंत्र, परिपूर्ण आणि आनंदी आयुष्य जगावं यासाठी. हेच केएनएफचं अढळ ध्येय आहे.
स्वयंपूर्ण, पर्यावरणस्नेही, शांत आणि जागृत — या भविष्याकडे आम्ही चालत आहोत, एका वेळी एक गाव.
या कामाचा भाग व्हायचं आहे?
सहभागी व्हा